W ramach odbywającej się wystawy AI – Algorytmy Iluzji, można było również zapisać się na zwiedzanie serwerowni Poznańskiego Centrum Superkomputerowo-Sieciowego (PCSS). Taka okazja nie zdarza się często.

Można by powiedzieć, że jak raz widziało się serwerownię, to widziało się je wszystkie, ale w PCSS kryją się aż dwa superkomputery oraz najwydajniejszy w Polsce komputer kwantowy, więc grzechem byłoby tam nie zajrzeć.

Wycieczka po serwerowni PCSS (wideo)

Komputer kwantowy PIAST-Q

PIAST‑Q rozpoczął karierę w PCSS w czerwcu ubiegłego roku i kosztował ponad 12 milionów euro. Jest to pierwszy komputer kwantowy w Polsce w ramach europejskiej sieci EuroHPC, przeznaczony do realizacji zaawansowanych obliczeń badawczych i dostępnych dla szerokiego grona naukowców z całej Europy.

PIAST-Q opiera się na technologii uwięzionych jonów, a jego wydajność to 20 kubitów. Działa w temperaturze pokojowej, bez potrzeby stosowania ekstremalnego chłodzenia, co upraszcza infrastrukturę. System został zbudowany i dostarczony przez austriacką firmę Alpine Quantum Technologies (AQT) z Innsbrucka. PIAST-Q ma być używany m.in. do chemii kwantowej, optymalizacji złożonych systemów, modelowania materiałów i kwantowego uczenia maszynowego.

Superkomputery Altair i Proxima

Altair (aktualnie 358 miejsce na liście top 500 najwydajniejszych superkomputerów na świecie) w czasie swojego debiutu (2021 rok) był największym polskim superkomputerem i pierwszym klasy petaflopowej (5,9 PFLOPS). Wykorzystywano go do szkoleń i wdrożenia AI, analityki dużych danych w fizyce jądrowej, chemii kwantowej, biologii, zaawansowanych symulacji inżynierskich i nawet badań nad COVID‑19.

Według dostępnych informacji, Altair opiera się na następujących podzespołach:

• CPU:
  • 1320 węzłów 2‑procesorowych opartych na Intel Xeon Platinum 8268 (24C/48T, architektura Cascade Lake, 2nd gen).
• GPU:
  • 9 węzłów, każdy z ośmioma akceleratorami NVIDIA V100 – 8 kart GPU NVIDIA Tesla V100 (generacja Volta).

Proxima (aktualnie 128 miejsce na liście top 500 najwydajniejszych superkomputerów na świecie), uruchomiona w listopadzie 2024 roku, może się już pochwalić mocą 23,7 petaflopa. W praktyce jest maszyną „AI‑centryczną” – służy do naukowych eksperymentów z uczeniem głębokim, modelowaniem dużych zbiorów danych i złożonych systemów (np. wirtualne ekosystemy).

Proxima opiera się na następujących podzespołach:

• CPU:
  • 60 węzłów 2-procesorowych opartych na Intel Xeon Platinum 8480+ (56C/112T, architektura Sapphire Rapids, 4th gen)
• GPU:
  • 87 węzłów, każdy z czterema akceleratorami NVIDIA H100 (generacja Hopper)

Superkomputer PIAST-AI

PIAST‑AI to pierwsza fabryka sztucznej inteligencji w Polsce, wchodząca w ramy europejskiego programu AI Factories Komisji Europejskiej, która będzie zintegrowana z ekosystemem kwantowym i obliczeniowym. Polska jest jednym z sześciu krajów Europy, które otrzymały takie centrum, obok m.in. Austrii, Bułgarii, Francji, Niemiec i Słowenii. To jedna z najbardziej inwestycyjnie obciążonych inicjatyw cyfrowych w Polsce w ostatnich latach, powstała z myślą o suwerenności cyfrowej.

Chociaż wielkie otwarcie ogłoszono już w czerwcu ubiegłego roku, jest to trochę mylące, bowiem oznaczało to jedynie start programu – sam superkomputer jeszcze nie działa.

Chociaż tego typu instalacje nazywane są „fabryką”, to nie produkują fizycznych urządzeń – surowcem są dane, a „maszynami” są superkomputery i środowiska HPC. W tego typu fabrykach powstają produkty AI: od algorytmów i modeli, przez pipeliny uczenia, po gotowe aplikacje i serwisy (np. AI jako usługa, API).

PIAST‑AI ma wspierać kluczowe sektory, m.in.:

• Kosmos, robotyka i zrównoważony rozwój (energia, rolnictwo, zmiany klimatyczne).
• IT i cyberbezpieczeństwo (AI wspomagana kwantowo, detekcja anomalii, ocena ryzyka),
• Zdrowie i nauki przyrodnicze (modelowanie chorób, analiza obrazów medycznych, bioinformatyka),
• Sektor publiczny (administracja, cyfrowa biurokracja, smart‑city)

FAQ

Czy obecnie w Polsce znajdują się inne komputery kwantowe?

Tak, na Politechnice Wrocławskiej działa pięciokubitowy komputer kwantowy Odra 5 z technologii nadprzewodzących kubitów od IQM, wykorzystywany głównie w badaniach informatycznych. W infrastrukturze EuroHPC i krajowych laboratoriach funkcjonują także drobniejsze instalacje optycznych komputerów kwantowych oraz symulatory zintegrowane z superkomputerami, ale nie wszystkie są pełnowymiarowymi „maszynami” w typowym rozumieniu.

Kiedy planuje się pełne uruchomienie PIAST-AI?

Pełne uruchomienie kompleksowych usług zaplanowano na trzeci kwartał 2026 roku – według oficjalnego harmonogramu PCSS.

Jaki polski superkomputer jest obecnie najwydajniejszy?

Aktualnie – według listy TOP500 – najwydajniejszym polskim superkomputerem jest Helios z Akademickiego Centrum Komputerowego Cyfronet AGH w Krakowie (zajmuje 96 miejsce – na 95 jest słynny Frontier).

Źródło: PCSS